The Bipolar Disorder Survival Guide. What you and your family need to know

Miklowitz, D.J.
The Guilford Press, New York 2002. 322 pagina’s, isbn 1 57230 525 8, $18,95

‘Filled with information and practical advice, this comprehensive guide offers straight talk that can help tackle many questions, take charge of your illness, and reclaim your life.’ Dit is een erg Amerikaans boek: een titel als een film, een omslag als een reclameboodschap, en van respectabele omvang. De auteur is psycholoog en bekend om zijn onderzoek en publicaties over de gezinsbehandeling bij bipolaire stoornissen. En de tekst is up-to-date en van hoog niveau. Hij bevat kaders met overzichten, rijtjes, formulieren en zelfinvullijsten, gevalsbeschrijvingen en delen van dialogen. Het boek heeft een uitgebreid register, en in de literatuurlijst van dertien pagina’s zijn ook een kleine tien (!) niet-Amerikaanse publicaties opgenomen, waaronder één van Honig e.a. (1997).

Het boek behandelt in achtereenvolgende hoofdstukken de diagnose en het beloop van de bipolaire stoornis, oorzaken en behandelingen, en ‘self-management’. Het boek leest gemakkelijk en de taal is aansprekend, zonder versimpelend te worden. De diagnose wordt niet alleen in DSMIV- termen gepresenteerd, maar het diagnostische proces wordt ook toegelicht. De consequenties en acceptatie van de diagnose worden besproken in een hoofdstuk dat de titel draagt: ‘Is it an illness or is it me?’. Bij de bespreking van het stress-kwetsbaarheidsmodel komen veelgestelde vragen over erfelijkheid en kinderen krijgen aan de orde. Bij de behandeling worden zowel medicatie als psychotherapie besproken. De farmacotherapie is conform de Nederlandse situatie, en veelgebruikte argumenten voor non-compliance worden op plezierige toon besproken. De hoofdstukken over omgaan met de ziekte zijn zeer praktisch opgezet, met onder meer voorbeelden van noodplannen en aandacht voor de situatie in het gezin en op het werk.

Het voordeel van dit soort boeken is dat er een grote samenhang is tussen de verschillende onderdelen. Een nadeel kan zijn dat deze samenhang soms groter is dan de wetenschappelijke stand van zaken rechtvaardigt. De balans is hier goed gevonden, en dat maakt het ook voor behandelaars lezenswaardig. Dat het in het Engels geschreven is, zal het voor een deel van de Nederlandse doelgroep onbruikbaar maken. Dat geldt in het bijzonder voor de formulieren die in de tekst opgenomen zijn om voor eigen gebruik te kopiëren, en de instanties en websites waarnaar in een addendum verwezen wordt. Als de taal geen probleem vormt, kan het boek aan patiënten en hun familieleden worden aangeraden. Daarnaast is het bruikbaar voor behandelaars die psycho-educatiebijeenkomsten verzorgen of die gewoon hun arsenaal aan intelligente antwoorden op veelgestelde vragen willen vergroten.

Literatuur:
Honig, A., Hofman, A., Rozendaal, N., e.a. (1997). Psycho-education in bipolar disorder: effect on expressed emotion. Psychiatry Research, 72, 17-22.

R.W. Kupka

Hulpgids bipolaire stoornis. Alles wat jij en je omgeving moeten weten over manisch-depressiviteit

Miklowitz, D.J.
Uitgeverij Nieuwezijds, Amsterdam 2004 339 pagina’s, isbn 90 5712 181 6, € 34,95

Het duurt gemiddeld acht jaar alvorens de diagnose bipolaire stoornis wordt gesteld. In deze periode varieert meestal niet alleen de stemming, maar ook de visie van de patiënt en zijn of haar systeem betreffende de oorzaken van deze aandoening, met alle consequenties van dien: te veel mensen denken nog altijd ten onrechte dat een geestelijke stoornis in verband staat met een ‘foute persoonlijke keuze’.

Dit boek is vooral bedoeld voor patiënten en mensen in hun directe omgeving, familie, vrienden, collega’s, maar ook verwijzers en therapeuten. De primaire doelstelling van het boek is duidelijkheid geven over de aard van de aandoening, de kwetsbaarheid voor stressoren, de relevante omgevingsfactoren en de therapeutische mogelijkheden en onmogelijkheden.

Het boek bestaat uit drie delen:

Deel I beschrijft het gedrag dat tot het bipolaire spectrum wordt gerekend en ook wat van het diagnostisch proces verwacht kan worden.

Deel II geeft een overzicht van de oorzaken en behandelingen. Er wordt uitgebreid aandacht besteed aan de relevante medicijnen: stemmingsstabilisatoren, antidepressiva, antipsychotische middelen en nieuwe niet-traditionele middelen. Ook wordt de rol van psychotherapie besproken. In het laatste gedeelte van dit hoofdstuk komen de aanvaarding van de stoornis en de consequenties van het regelmatig en langdurig innemen van medicatie, met de vele emotionele en praktische problemen, ruim aan bod.

Deel III bespreekt de mogelijkheden om de stoornis zelf te reguleren: strategieën om de escalatie naar een manische toestand te beteugelen en de wijze waarop een depressie onderkend en gehanteerd kan worden. Afzonderlijke hoofdstukken worden besteed aan het omgaan met suïcidale gedachten en gevoelens, en aan effectieve aanpassingen binnen het werk en het gezin. Het boek is helder en duidelijk geschreven. Al met al wordt veel waardevolle informatie goed toegankelijk samengebracht in een bruikbare hulpgids.

J.J.M. van Hoof