Kinderwenstabellen

Auteur: Elise Knoppert, psychiater GGZ Leiden en omstreken
Datum: mei 2007

Tabel 1

Aanbevelingen voor de dagelijkse praktijk bij vrouwen met een bipolaire stoornis

Vraag bij vrouwen in de vruchtbare levensfase altijd naar menstruatieproblemen/polycysteuze ovaria syndroom (PCO) symptomen en naar (toekomstige) kinderwens
Zorg dat de anticonceptie goed geregeld is als er (nog) geen kinderwens is en waarschuw vrouwen voor seksueel misbruik en het oplopen van seksueel overdraagbare aandoeningen tijdens een manie
Bespreek met elke vrouw in de vruchtbare levensfase met een bipolaire stoornis kinderwens en geef aan dat bij het goed plannen hiervan de kans op problemen minder groot is
Bedenk dat hoewel van de stemmingsstabilisatoren lithium het middel van voorkeur is tijdens de zwangerschap dit niet automatisch betekent dat iemand overgezet moet worden op lithium. Er kan een goede reden zijn waarom de vrouw geen lithium voorgeschreven heeft gekregen.
Anticonvulsiva , met name valproaat, geven meer kans op aangeboren afwijkingen dan lithium.
Om pieken in de concentratie, die mogelijk schadelijk zijn voor het ongeboren kind, te voorkomen, wordt niet alleen aangeraden om al vóór de conceptie een slow-release preparaat te gebruiken (Litarex®, Tegretol CR® en Depakine Chrono®) maar ook de dosering van de stemmingsstabilisator over meerdere giften per dag te verdelen.
Tijdens de verschillende fasen van de zwangerschap en post partum dient de bloedspiegel regelmatig te worden gecontroleerd om intoxicaties bij moeder en kind tijdens, voor of na de bevalling te voorkomen.
Prenataal onderzoek middels echoscopie kan de eventuele aanwezigheid van Ebstein-anomalie als gevolg van lithiumgebruik en spina bifida als gevolg van gebruik van anticonvulsiva aantonen.
Bedenk dat niet alle afwijkingen prenataal zijn te diagnosticeren, met name de kwetsbaarheid voor de bipolaire stoornis niet.
Bij het gebruik van stemmingsstabilisatoren tijdens de zwangerschap dient de bevalling klinisch plaats te vinden. Dit met het oog op de complicaties die kunnen optreden bij moeder en kind.
Indien er, om wat voor reden dan ook, tijdens de zwangerschap en/of post partum geen medicatie gebruikt kan worden of er een acute noodsituatie optreedt, kan elektroconvulsieve therapie (ECT) worden toegepast. Dit zou relatief veilig zijn voor het ongeboren kind.
Aangeraden wordt een noodplan te maken met daarin beschreven hoe te handelen bij decompensatie tijdens zwangerschap en/of post partum.

Tabel 2

Praktische stappen bij de bipolaire stoornis en kinderwens

Het is aan te raden tenminste 1 – 2 jaar ‘stabiel’ te zijn alvorens zwanger te worden.
Voordat u de beslissing neemt om zwanger te worden moet u zich laten informeren over de bipolaire stoornis zelf en de behandeling ervan en het gebruik van lithium en andere stemmingsstabilisatoren tijdens de zwangerschap.
U neemt in overleg met uw behandelend psychiater eventueel al contact op met een gynaecoloog voor u zwanger wordt en bespreekt daar alvast de prenatale diagnostiek.
U beslist samen met uw partner of u wel of niet de medicatie doorgebruikt tijdens de zwangerschap. Indien u stopt overlegt u met uw psychiater over het tijdstip van stoppen en weer beginnen. Het is verstandig het middel niet acuut te staken maar af te bouwen. Wanneer u doorgaat met medicatiegebruik is het beter over te schakelen op een preparaat met vertraagde afgifte en dit over de dag te verdelen (3 à 4 keer gedoseerd) ( Lithium: Litarex; carbamazepine: Tegretol CR Divitab of valproaat: Depakine Chrono) voordat u de anticonceptie staakt.
Met de behandelend psychiater wordt een goed behandelplan en noodplan opgesteld voor de periode tijdens de zwangerschap en de periode na de bevalling. De partner wordt hier intensief bij betrokken
Bij zwangerschap neemt u contact op met de gynaecoloog en u bespreekt de mogelijkheid van prenataal onderzoek. En eventueel abortus als dat nodig mocht zijn.
Indien mogelijk, dat wil zeggen als de stemming stabiel is, kan de medicatie in overleg met de psychiater enkele weken voor de bevalling voorzichtig geminderd worden.
In overleg met de gynaecoloog en de psychiater gaat u door met lithium tot aan de bevalling, liefst in een zo laag mogelijke dosering aan het eind van de zwangerschap. Maar niet te laag omdat dan het risico op terugval te groot wordt. Tegretol, Depakine en Lamictal worden doorgebruikt.
Na de bevalling wordt het kind onderzocht door de kinderarts. De lithiumspiegel en schildklierfunctie van het kind kunnen worden bepaald uit het navelstrengbloed.
Zo snel mogelijk na de bevalling slikt u weer uw oude medicijnen in dezelfde dosering als voor de zwangerschap en zo nodig in een hogere dosering of in combinatie met andere medicijnen om een terugval te voorkomen.

Tabel 3

Voorbeeld van een (medicatie)noodplan ante- en postpartum

Kopie bij: patiënte/partner, psychiater/status, gynaecoloog/status of verloskundige en huisarts

Noodplan mevrouw Z
Geboortedatum:
Adres:
Telefoonnr.:

Bij problemen zo mogelijk overleg met behandelend arts/psychiater
Naam:
Instelling/locatie:
Tel.:
Buiten kantooruren:

Gedurende de zwangerschap:

Bij slaapproblemen zo nodig lorazepam 1-2 mg
Bij hypomanie of manie lithiumdosering verhogen van 4 Litarex 564 mg naar 5 Litarex 564 mg (spiegel in de gaten houden, zeker aan het einde van de zwangerschap!)
Bij depressie zie manie
Bij angst/spanning/dreigende psychose lorazepam 1 mg
Bij psychose haloperidol in lage dosering 1-2,5 mg z.n. tot 5 mg
Bij verandering van medicatie zo snel mogelijk ook contact opnemen met behandelend psychiater

Na de bevalling:

Meteen lithium in oude dosering hervatten als het gestopt was of dosering aanpassen als het geminderd was, te weten Priadel 400 mg 4 tabletten voor het slapen
Na 2 dagen spiegel bepalen en na 5 dagen; eventueel gezien beeld hoger instellen
Bij slaapproblemen 2,5-5 mg mg lorazepam, indien nodig herhalen
Bij hypomanie/manie/(dreigende)psychose lithiumdosering verhogen tot spiegel van 1,2 mmol/l (of bij juiste controle klinisch zelfs tot 1,5 mmol/l; 12 uursspiegel!)
Voor onrustbestrijding: lorazepam tot eventueel 20 mg/24 uur onder nauwgezette controle van het beeld en oppassend voor een ademhalingsdepressie

Let op:
Gedurende de zwangerschap en na de bevalling zijn van het grootste belang: voldoende slaap, rust, regelmaat en niet te veel stress, dus: op tijd naar bed, eventueel een dag thuis blijven van het werk in de zwangerschap als er gewerkt wordt en extra hulp inschakelen indien nodig als (schoon)moeder, vriend(in) of andere personen zoals psychiatrische thuiszorg of gezinszorg.

terug naar boven

Tabel 4

Voor- en nadelen van medicatiegebruik tijdens de zwangerschap

Voordelen voor de moeder en het kind

Minder kans op een recidief van de psychiatrische stoornis bij de moeder
Minder kans op slechte zelfverzorging van de moeder
Minder kans op een recidief van de psychiatrische stoornis bij de moeder postpartum

Nadelen voor de moeder

Meer kans op schuldgevoelens als zich problemen voordoen met het (ongeboren) kind
Meer medische controles noodzakelijk, zoals prenataal onderzoek en spiegelcontroles
Meer kans op problemen met de medicatie ten gevolge van veranderingen in het lichaam door de zwangerschap

Nadelen voor het kind

Mogelijke teratogeniteit van de geneesmiddelen
Gevaar van neonatale toxiciteit
Onbekendheid wat betreft problemen op de lange termijn

Tabel 5

Stemmingsstabilisatoren en zwangerschap/borstvoeding

In bijgaande pagina is de tabel 5 te vinden over stemmingsstabilisatoren en zwangerschap/borstvoeding