Blog

Als psycholoog werkzaam in de Nederlandse GGZ word ik geacht wetenschappelijk onderbouwde behandelingen aan te bieden. Als transculturele psycholoog weet ik echter dat wetenschappelijk onderbouwde methodieken vaak tekortschieten bij patiënten met een niet-Westerse achtergrond. Als transcultureel psycholoog die ook nog werkt bij een Poli Bipolaire stoornissen, weet ik verder dat de wetenschap soms ontoereikend blijkt als een patiënt in de klauwen zit van de meest donkere, meest onbarmhartige depressie.

Het is daarom nodig om (soms, vaak?) af te wijken van het rechte pad van de wetenschappelijke beproefde therapieën. Ook de wetenschap, zo luidt de verantwoording die ik mezelf afleg, is per slot van rekening een culturele constructie, één van de namen die we voor de Waarheid hebben bedacht, maar zeker niet de enige: wat verlichtend, bevrijdend, genezend, helpend in brede zin is voor een individu, laat zich niet vatten in richtlijnen en protocollen, maar moet op ambachtelijke en geduldige manier gezocht, en met een beetje geluk, gevonden worden.

Ik maak me daarom (soms, vaak?) schuldig aan het toepassen van onorthodoxe interventies. Wat ik hiermee bedoel, is dat ik culturele elementen aan patiënten aanreik waarbij ik denk dat ze verlichtend kunnen werken: een gedicht voorlezen, een uitdrukking uit het gezamenlijke culturele erfgoed opzeggen, een film aanraden, zelfs een verhaal uit de Bijbel naar boven halen. Voor sommige patiënten, op sommige momenten, worden deze ‘alternatieve’ interventies de bouwstenen die ze net nog nodig hadden in hun zoektocht naar betekenis.

Als het gaat om Westerse culturele elementen, voel ik mij redelijk comfortabel: ik heb een Westers-Katholieke opvoeding gehad en ik identificeer me met West-Europese waarden. Onlangs heb ik mij echter begeven op voor mij onbekend terrein. Voor het eerste in mijn inmiddels lang professionele leven, heb ik verzen uit de Koran aan een patiënt voorgelezen. De misère was te ondragelijk, de wanhoop te groot, de pijn te diep, de stilte te doods: alleen woorden afkomstig uit een heilig boek zouden verlichting kunnen geven, zo was mijn inschatting. En ja: er kwam herkenning, er kwam een zucht van acceptatie, er was weer contact, er kon weer gepraat en gehuild worden.

Het therapeutische doel van dat moment was bereikt, maar daarna bekroop me de twijfel: had ik zoiets mogen doen? Had ik andermans Heilig Boek zomaar mogen gebruiken, zonder vooropleiding, of inwijding, of bekering? En zo niet, wat voor vreselijke straf stond me te wachten? Als agnosticus geloof ik niet in de hel, maar het drama van de agnosticus is juist dat zaken nooit helemaal zeker zijn.

In angstige spanning besloot ik mijn daad op te biechten aan een paar Islamitische collega’s. Mijn angsten bleken ongegrond: op mijn bescheiden, onwetende manier had ik het Heilige Woord vereerd, dit was een goede zaak. Dat ik dit als infidèle had gedaan bleek, tegen mijn doemscenario’s in, extra waardevol. In het Boek van de Barmhartige stonden nu twee plusjes naast mijn naam, zo vertelden mijn collega’s met een glimlach.

Het was een last van mijn schouders, maar vooral een onvergetelijke les over de toenadering die tussen verschillende culturele tradities kan ontstaan als we ons niet door angsten laten belemmeren.

Door Jennifer de Jong, SPV bij GGZ-Noord Holland Noord. Jennifer is verpleegkundige sinds 1996, SPV sinds 2006, heeft bijna 10 jaar in een gespecialiseerd team voor bipolaire stoornissen gewerkt en werkt nu in een GGZ-Wijkteam, waar bipolaire stoornissen nog steeds haar aandachtsgebied is.

Alleen als het echt moet.

“Maar ik zou wél het liefst willen kijken of het zonder medicatie lukt”. Simone probeert het stellig te laten klinken, kijkt me er tegelijkertijd hoogst onzeker bij aan. “Tuurlijk!”, zeg ik, net zo hard mijn best doend om overtuigend te reageren. Gezien haar verhaal schat ik die kans niet zo hoog in.

Simone heeft een week geleden een intakegesprek gehad bij ons team en haar verhaal liet weinig ruimte voor twijfel: ze heeft stemmingswisselingen die vrijwel zeker duiden op een bipolaire aandoening. De jarenlange klachten met gevolgen op haar werk en gezin, soortgelijke problemen bij haar moeder en zussen van haar moeder en ook de fases waarin het weer goed ging. Dat laatste was ook waarom ze steeds niet naar de huisarts ging. “Het gíng na een paar weken steeds wel weer en mijn man en kinderen zijn er gewend aan geraakt”. Ze baalt er wel van dat ze ondertussen al bijna 1,5 jaar niet werkt vanwege de pieken en dalen in haar stemming; haar collega’s en leidinggevende waren not amused met de vele ziekmeldingen. Dat zeiden ze niet, maar dat merkte Simone duidelijk.

Dus nu zit ze hier, bij het adviesgesprek waarin ze hoort dat we sterk denken aan een bipolaire stoornis. Ze lijkt niet eens verbaasd en geeft meteen te kennen dat ze geen medicijnen wil. Alleen als het echt moet.

Een maand of zeven later heeft Simone de draad van haar leven behoorlijk ferm opgepakt. Ze werkt op haar verzoek op een andere locatie waar ze minder stress ervaart, ze heeft met haar man de psychoeducatiecursus gevolgd, ze heeft een signaleringsplan en zoals ze graag wilde: geen medicatie. Ze blijft erbij en er is geen aanleiding om het met haar oneens te zijn. Ze is sinds de diagnose niet eens ontregeld geweest. Ze vertelt dat het weten wat er aan de hand is en wat ze kan doen al zoveel helpen. Door het lotgenotencontact tijdens de psychoeducatiecursus weet ze dat ze niet de allerheftigste vorm heeft, zoals ze zelf zegt. Ze geeft op tijd tegengas als ze een verandering in haar stemming aan voelt komen of als haar man dit tegen haar zegt. Voorheen ging ze tegen hém in, nu tegen de symptomen.

Ik besef me dat ze zich gelukkig mag prijzen dat het haar zonder medicatie lukt, maar ze toont zeker ook de kracht om er keihard voor te gaan.