GLP-1 receptor agonisten worden in toenemende mate gebruikt bij diabetes mellitus en morbide obesitas. In de formele geneesmiddeleninformatie wordt geen melding gemaakt van een verhoogd risico op verhoging van de lithiumspiegel. Wel van een risico op dehydratie. Inmiddels is echter een aantal case-reports verschenen die een lithiumintoxicatie beschrijven na gebruik van een dergelijk medicijn. Met het toenemend gebruik van deze middelen zien we ook in de dagelijkse praktijk steeds vaker een verhoging van de lithiumspiegel.
In de (zeer beperkte) literatuur over dit onderwerp wordt vooral het effect van semaglutide op de lithiumspiegel beschreven. Diverse andere medicijnen hebben een soortgelijk werkingsmechanisme en de hieronder vermelde maatregelen en adviezen zijn dan ook van toepassing zijn op alle GLP-1 receptor agonisten. Op dit moment zijn dat:
– semaglutide (Ozempic)
– liraglutide (Saxenda)
– dulaglutide (Trulicitiy)
– tirzepatide (Mounjaro)
Aanbevelingen
Als een patiënt lithium gebruikt en vanwege diabetes mellitus of obesitas een GLP-1 receptor agonist gaat gebruiken is het aan te raden om:
- voor de start van de GLP-1 receptor agonist de nierfunctie, natrium en lithiumspiegel te bepalen
- na te gaan of er sprake is van andere factoren die kunnen leiden tot dehydratie of maagdarmproblemen. Dit kan het risico op een lithiumintoxicatie vergroten en nopen tot nog meer alertheid
- voor de start met de GLP-1 receptor agonist de symptomen van een (beginnende) lithiumintoxicatie nog eens met de patiënt door te nemen en handvatten mee te geven wat in dat geval te doen
- te overwegen om voor het gebruik van de GLP-1 receptor agonist de lithium dosis al te verlagen, zeker indien sprake is van een verhoogd risico op dehydratie of electrolyt stoornissen. Als de GLP-1 receptor agonist in een constante dosis wordt gebruikt en de ergste bijwerkingen zijn gepasseerd kan de lithiumdosis weer nauwkeurig worden ingesteld
- na start van de GLP-1 receptor agonist de lithiumspiegel nauwlettend in de gaten te houden. Patiënt en behandelaar dienen zeer alert te zijn op intoxicatiesymptomen
- extra controle van de lithiumspiegel te verrichten bij het optreden van bijwerkingen van de GLP-1 receptor agonist zoals misselijkheid, braken en diarree
- extra alert te zijn op een verhoging van de lithiumspiegel tot een stabiele situatie is ontstaan wat betreft bijwerkingen en (snelle) gewichtsafname
- te adviseren voldoende te drinken tijdens het gebruik van een GLP-1 receptor agonist om uitdroging te voorkomen
- bij chronisch gebruik van GLP-1 receptor agonisten en aanhoudend gewichtsverlies bedachtzaam te blijven op veranderingen van de lithiumspiegel
Omdat GLP-1 receptor agonisten steeds vaker worden voorgeschreven, maar ook zonder doktersvoorschrift kunnen worden bemachtigd, is het zinvol alle patiënten die lithium gaan gebruiken niet alleen voor te lichten over het risico van een lithiumvergiftiging bij combinatie met NSAIDˋs en de meeste bloeddrukverlagende medicijnen, maar ook over het risico bij combinatie met GLP-1 receptor agonisten.
In het geval van (een vermoeden van) verschijnselen van een lithiumintoxicatie dienen de gebruikelijke maatregelen te worden getroffen, waaronder het met spoed bepalen van de lithiumspiegel, het innemen van extra vocht en zout, tijdelijk de dosis van lithium verminderen of staken, overwegen de GLP-1 receptor agonist tijdelijk te staken en naar gelang de ernst van het beeld drastischer stappen zoals opname in een algemeen ziekenhuis, vocht per infuus en hemodialyse.
Achtergrond
GLP-1 receptor agonisten kunnen leiden tot gewichtsverlies door
– tragere maaglediging
– onderdrukken van de eetlust
– hoger energieverbruik door stimuleren van thermogenese
– minder hongergevoel doordat insuline secretie wordt verhoogd terwijl glucagon release wordt geremd
De meest voorkomende bijwerkingen zijn:
– Misselijkheid
– Braken
– Diarree
– Buikpijn
Minder vaak komen voor:
– Pancreatitis
– Galblaas aandoening
– Hypoglycemie
– Diabetische retinopathie
– Nierschade
– Allergische reactie.
Zeker in de eerste periode na starten van een GLP-1 receptor agonist is er een verhoogd risico op een acute lithiumintoxicatie door verminderde intake en door dehydratie door misselijkheid, braken en diarree.
Het is minder waarschijnlijk dat de vertraagde maaglediging de lithiumspiegel verhoogt. Dit kan er wel voor zorgen dat de T-max iets wordt uitgesteld, maar over 24 uur zal er doorgaans evenveel lithium worden opgenomen. Bovendien wordt het meeste lithium waarschijnlijk in de dunne darm opgenomen.
Nierschade door de GLP-1 receptor agonisten als oorzaak van een verhoogde lithiumspiegel is minder waarschijnlijk. Meestal leiden deze middelen juist tot natriuresis en zou het juist een gunstig effect op de nieren hebben. Wel hebben obese patiënten gemiddeld een hogere klaring. Na forse gewichtsafname zou de klaring daarom kunnen afnemen met hogere lithiumspiegels tot gevolg.
GLP-1 receptor agonisten kunnen effect hebben op de intracellulaire distributie van lithium door een effect op celmembranen. Maar of dit verband houdt met het verhoogde risico op verhoging van de lithiumspiegels is niet bekend.
Verder kan door GLP-1 receptor agonisten snel fors gewichtsverlies optreden. Volumedepletie kan leiden tot afname van de klaring waardoor lithium minder wordt uitgescheiden en hogere spiegels kunnen ontstaan.
Op de langere termijn zal een afname van vetweefsel niet snel tot hogere lithiumspiegels leiden omdat vetweefsel weinig water bevat. Spierafname kan daarentegen wel tot hogere lithiumspiegels leiden. Daarom is het verstandig bij chronisch gebruik van GLP-1 receptor agonisten langere tijd bedachtzaam te zijn op veranderingen van de lithiumspiegel.
Meest relevante referenties
Ydraios et al. Bipolar Disorders 2026;28:e70101
Al-Soleiti et al., J Clin Psychopharmacol 2025;45(6):613-618
Burson and Leung. Ment Health Clin 2026;16(1):34-8
Werkgroep psychofarmaca KenBiS
2 april 2026
Dr. R. Hoekstra, R. Schoones, Dr. P.F.J. Schulte